7 سپتامبر 2025- یک مطالعه‌ ی جدید نشان داده است که داروهای آگونیست گیرنده پپتید شبه ‌گلوکاگون-۱(GLP-1 RAs)  که برای درمان دیابت نوع ۲ به ‌ویژه در بیماران دارای اضافه ‌وزن تجویز می‌ شوند، ممکن است اندکی خطر ابتلا به رتینوپاتی دیابتی را افزایش دهند، اما در عین حال از بروز عوارض جدی چشمی و نابینایی جلوگیری می ‌کنند. این داروها علاوه بر کنترل قند خون، کاهش وزن و بهبود سلامت قلب و کلیه، از سوی انجمن دیابت آمریکا به ‌عنوان درمان خط اول برای بیماران پرخطر توصیه شده ‌اند.

محققان هدف از انجام این مطالعه را بررسی ارتباط بین مصرف GLP-1 RAs و بروز یا پیشرفت عوارض چشمی مانند رتینوپاتی دیابتی (DR)، نوروپاتی اپتیک ایسکمیک قدامی(NAION)  و نابینایی عنوان کردند.

درباره ی این مطالعه

در این مطالعه ی گذشته‌ نگر داده های ۱۸۵۰۶۶ فرد بزرگسال مبتلا به دیابت نوع ۲، از بیش از ۱۲۰ مرکز درمانی در آمریکا بین سال‌ های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ تحلیل شد. میانگین سنی شرکت ‌کنندگان ۵۹ سال بود و بیشتر آن‌ ها سفیدپوست بودند. بیماران بر اساس مصرف GLP-1 RAs دسته ‌بندی شدند و طی دو سال از شروع درمان، بروز عوارض چشمی جدید در آن ‌ها بررسی شد.

یافته‌ ها

خطر ابتلا به رتینوپاتی دیابتی(DR)  جدید در میان مصرف ‌کنندگان داروهایGLP-1 RA  اندکی بیشتر بود (نسبت خطر 1.07، معادل افزایش مطلق ۰.۲ درصدطی دو سال)، اما بروز نوروپاتی اپتیک ایسکمیک قدامی (NAION) در این گروه از نظر عددی بیشتر بود، هرچند از نظر آماری معنادار نبود. در مقابل، خطر نسبی نابینایی در گروه مصرف ‌کننده GLP-1 RA نسبت به افراد غیرمصرف ‌کننده ۲۴.۲ درصد کمتر بود.

در زیرگروهی از بیماران که در آغاز مطالعه مبتلا به رتینوپاتی دیابتی بودند(۳۲۶۹۵ نفر)، بروز برخی نه همه ی عوارض جدی مرتبط با رتینوپاتی در گروه مصرف‌ کنندهGLP-1 RA  کمتر بود؛ از جمله خونریزی زجاجیه، گلوکوم نئوواسکولار و نابینایی.نکته قابل‌توجه، کاهش ۳۰ درصدی در خطر نسبی نابینایی در این زیرگروه بود؛ به‌ طوری ‌که ۳.۹ درصد از این بیماران در حین مصرفGLP-1 RA  دچار نابینایی از هر علت شدند، در حالی‌ که این رقم در گروه غیرمصرف‌ کننده ۵.۶ درصد بود.همچنین، بیمارانی که پیش ‌تر مبتلا به DR بودند و از GLP-1 RA استفاده می ‌کردند، کمتر نیازمند درمان‌ هایی مانند تزریق داروهای آنتی -VEGF، لیزر پان‌رتینال یا جراحی شبکیه بودند- چه به‌ صورت جداگانه و چه ترکیبی. کاهش خطر در این درمان‌ ها بین ۸ درصد تا ۳۸ درصد متغیر بود.

در همین حال، هر دو گروه نرخ مشابهی از پیشرفت به رتینوپاتی پرولیفراتیو یا ادم ماکولای دیابتی داشتند (این پیامدها کاهش نیافتند). نرخ بروز نوروپاتی اپتیک ایسکمیک نیز در هر دو زیرگروه مشابه بود. با این حال، مطالعه نتوانست تفاوت ‌های مربوط به نرخ نرمال ‌سازی قند خون، شدت اولیه رتینوپاتی یا سرعت پیشرفت آن را کنترل کند.

دلایل مختلفی ممکن است برای محافظت نسبی GLP-1 RA در برابر نابینایی وجود داشته باشد، به ‌ویژه با توجه به اینکه این اثر حتی در کوتاه‌ مدت نیز مشاهده شده است. مکانیسم‌ های مستقیم و غیرمستقیم ممکن است نقش داشته باشند، از جمله تنظیم بهتر قند خون، کاهش وزن، و اثرات محافظتی قلبی و کلیوی. مطالعات آزمایشگاهی همچنین نشان داده ‌اند که این داروها ممکن است اثرات مستقیم شبکیه ‌ای داشته باشند، مانند بازسازی سد خونی-شبکیه و جلوگیری از مرگ سلول‌ های شبکیه، که می ‌تواند از بروز ضایعات عروقی ناشی از دیابت نوع ۲جلوگیری کند.

بهبود HbA1c نقش کلیدی در جلوگیری از پیشرفت رتینوپاتی موجود و پیشگیری از نابینایی دارد. در این زمینه،GLP-1 RA  می ‌تواند نقش برجسته‌ ای ایفا کند، چرا که مصرف آن با کاهش ۲۴ درصدی خطر نابینایی از هر علت همراه بود، که در بیماران دارای رتینوپاتی اولیه به ۳۰ درصد افزایش یافت. برای درک بهتر اثربخشی بالینی این داروها، تحقیقات بیشتری درباره میزان پایبندی بیماران به درمان مورد نیاز است.

نتیجه‌ گیری

مطالعه ‌ی حاضر از نخستین مطالعاتی است که نشان می‌ دهد استفاده از داروهای آگونیست گیرندهGLP-1  در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ (T2D) با افزایش اندک در بروز جدید رتینوپاتی دیابتی (DR) همراه است، اما در عین حال با کاهش عوارض تهدید کننده بینایی ناشی از DR ارتباط دارد. به‌ طور کلی، این داروها ممکن است خطر عوارض جدی که بینایی را تهدید می ‌کنند، مانند گلوکوم نئوواسکولار و خونریزی زجاجیه را کاهش دهند.

بیمارانی که پیش از شروع درمان با این داروها دچار رتینوپاتی دیابتی بودند، در معرض خطر بیشتر برای پیشرفت به رتینوپاتی پرولیفراتیو یا ادم ماکولا دیابتی قرار نداشتند. برعکس، احتمال بروز گلوکوم نئوواسکولار و خونریزی زجاجیه در این گروه کمتر بود. همچنین، این بیماران کمتر نیازمند درمان‌ های جراحی، دارویی یا لیزری بودند و شیوع نابینایی ناشی از هر علت در میان آنان کمتر بود.

محققان نوشتند: شواهد حاصل از مطالعه‌ ی ما به مجموعه شواهد فزاینده ‌ای افزوده شد که نشان می ‌دهند داروهای GLP-1 RA در کاهش هزینه‌ های درمان دیابت با کاهش نیاز به درمان‌ های تهاجمی رتینوپاتی دیابتی، امیدبخش هستند. با این حال، از آنجایی که این مطالعه به‌ صورت مشاهده ‌ای و با استفاده از داده‌ های سلامت اداری انجام شده است، نتایج آن نمی ‌توانند رابطه ‌ی علت و معلولی را اثبات کنند و ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند دسترسی به مراقبت‌ های تخصصی چشم یا سایر عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت قرار گرفته باشند.

در عین حال، یافته‌ های این مطالعه نشان می‌ دهند که همه‌ ی بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ که با داروهایGLP-1 RA  درمان می‌ شوند، باید به‌ طور منظم غربالگری و پایش شوند تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود، صرف ‌نظر از اینکه پیش ‌تر دچار رتینوپاتی دیابتی بوده ‌اند یا خیر.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20250813/Research-shows-GLP-1-drugs-safeguard-vision-despite-small-retinopathy-risk.aspx